Tibetan Book of The Death: bài mở đầu

Người nào không có tin có kiếp luân hồi luật nhân quả và đạo Phật thì xin đừng nên đọc tiếp nha. Mất thời gian nha. Người nào chính chị chính em kỵ hai chữ giải phóng thì cũng đừng nên đọc. Đọc mà lồng lộn lên thì cũng không nên nha. Ha.

Dịch thoáng theo từ ngữ Việt nam trong mạng từ trang của một vài chùa và một tác giả tên là Nguyên Phong là Tử Thư Tây Tạng.

Dịch thoáng từ tiếng Phạn là Tibetan Book of the Dead thiệt cũng không đúng nhưng người ta cứ dùng tựa này cho tiện. Chứ thiệt ra từ chữ Phạn là Bardo Thodol. Bardo là cõi giữa hai giai đoạn In Between là cõi tạm ( sống và chết, thức và mơ, nữa mê nữa tỉnh, vừa mới tắt thở, linh hồn lìa khỏi xác, trước khi đầu thai ). Thodol là đi ngang qua. Dịch ra cho thiệt đúng thì là The Great Book of Natural Liberation Through Understanding in the Between ( theo ông Robert Thurman, một trong những dịch giả dich cuốn sách này qua tiếng Anh). Tiếng việt nôm na là Cẩm nan hướng dẫn  dành cho người chết, (và cả người sống) cách tự giải phóng và siêu thoát lên cõi niết bàn sau khi chết một cách tự nhiên bằng cách nghe ( đọc kinh) và hiểu được cách vượt qua thời điểm giao thừa từ khi vừa tắt thở cho hết 49 ngày . Người chết có thể giải thoát được hay không hay phải đào thai lại là tùy thuộc vào trình độ ý thức tâm linh ( dịch từ chữ consciousness) của người chết trong thời điểm này. Sách hướng dẩn từng ngày một nha.

Thường sau khi mình nghe có ai mới chết dân gian hay nói câu này với người thân. Cầu mong cho người đó ra đi thanh thản và được lên cõi Phật cõi niết bàn hay về với Chúa..... tùy theo người đó có theo đạo hay không.

Mình đọc cuốn sách này gòi mới thấy. Không dễ chi mà làm được như vậy. Tùy theo luật nhân quả người chết sau 49 ngày đầu thai lại có được làm người hay xuống thẳng địa ngục hay không là một chuyện.

Chuyện giải thoát mà lên cõi niết bàn là một chuyện khác. Cuốn sách này hướng dẫn cách thức từng li từng tí cho người mới chết một cơ hội giải thoát lên thẳng cõi niết bàn ( hoặc cái gì tương tự) mà không phải quay trở lại đào thai  trở lại cõi trần gian lầm than lần nữa.  Ha. Nghe rất là mê ly hay mê  tín dị đoan. Nhể. Vậy mà không phải vậy nha.

Vì nếu chỉ sơ sơ vậy thì tầm thường hàm hố quá. Không lẽ chi mà Bardo Thodol có từ thế kỷ thứ 8 và là một cuốn sách quan trong nhất của người Tây Tạng. Sang thế kỷ 20 một ngươi giáo sư Mỹ mới phát hiện ra và giới thiệu cuốn sách này ra thế giới bên ngoài. Đã có rất nhiều bản dịch sang nhiều thứ tiếng.  Cuốn sách này không có dễ hiểu chút nào. Nhưng khi đã hiểu rồi thì. Giống như đươc mở hết hai con mắt mà nhìn vào tận trong tâm hồn tâm linh và thức tỉnh bản thân mình.

Cõi niết bàn chính là cõi tâm linh được gột sạch sáng trong của chính bản thân mỗi người. Được cuốn sách miêu tả như một thứ sáng sáng tinh khiết nhất chói lòa nhất mà mình không tập tành cẩn thẩn không hiểu biết tinh tường thì khi thấy sẽ sợ hãi tránh né mà rơi lại cái vòng luẫn quẩn của kiếp luân hồi.  Nếu ngộ ra thứ ánh sáng đó, con người ta sẻ được giải phóng và có thể tìm được cõi niết bàn trong lúc còn sống giống như Phật Tổ. Còn không thì cái khoảng khắc mới chết cũng là lúc quan trong nhất để được giải phóng.  Tất nhiên là. Nếu biết cách. bởi ta nói thờ Phật trong tâm là thiệt là đúng nha.

Đã ngộ được thế rồi thì tự nhiên trong lòng. Sẽ.

Bớt sợ bớt lo tâm hồn thanh thản và cỡi mở ra rất nhiều nha. Nên mình nghĩ không biết có giúp ích cho mình sau khi mình tắt thở không nhưng nó đã giúp cho mình ngay lúc này nhiều lắm rồi. Thì chắc là sau khi mình vừa tắt thở nó sẽ là cuốn cẩm nan hướng dẫn cho mình đi đúng đường.

Lưu ý. Cái này không phải kinh Đia Tạng hay sám hối nha.

Chuyện phát hiện ra cuốn sách này là một sự chuyển biến rất quan trọng trong thời gian gần đây. Nên. Mình. Có bổn phẩn phải ghi ra cho nhớ.

Có rất nhiều tài liệu trên mạng. Theo kinh nghiệm của mình á. Phải chi mình đọc được tiếng Phạn. Nhể. Giờ phải qua bản tiếng anh gòi ngồi gõ lòng vòng bằng tiếng Việt. Không ưng lắm. Nhưng giờ mần vậy trước đi. Nhể. Đã ngu mà còn làm chảnh. Nhể.

Mới lớ mớ như mình mà nhào vô đọc liền cuốn sách mà là như đám rừng á. Giống y chang người bình thường mà coi tranh trừu tượng vậy á.

Nên phải từ từ đi đường vòng thôi nha.

Mới đầu coi Wikipedia đại khái trước coi film tài liệu trong You tube có hình ảnh minh họa rồi coi vòng vòng ý kiến của người khác cho hiểu cái đã. Film trong You Tube dịch sang tiếng việt là Tử Thư Tây Tạng. Nghe ớn ớn nhưng đã là một cố gắng lớn. Có cái là người đọc giọng kiểu y chang như trong film bộ Hồng Kông. Hahha mới nghe cái là mình dôi ra vì mắc cười quá. Nên tạm thời giờ coi hai bộ film về cuốn sách này bằng tiếng anh vậy.

Mình có đọc sơ qua vài bản dịch. Rồi phải lựa cái nào tiếng anh dể hiểu mới đọc được nha. Cuối cùng lựa được phiên bản của ông giáo sư Robert Thurman. ở đây nè .

Bản này dài quá mạng. Nhưng mà là bản dể hiểu nhất mà mình có thể coi được. Vì ổng dành 1/2 cuốn sách giải thích căn bản và tung tích của cuốn sách. Rồi 1/2 cuốn mới bắt đầu dịch. Mà lúc ổng dịch ổng cũng nương nương từ từ cho người ta hiểu. Bỏ công bỏ thời gian ra giải thich là tự sao ổng dich như vậy. Rất là chu đáo. Hén. Đọc thấy thương lắm. Bản này từ 1997. Giờ có bản mới 2005 mà mình chưa có rớ nên chưa dám nói chi.

Rồi xong đọc hiểu rồi thì nên đọc bản  đọc nghe audio book trong youtube của tài tử Richard Gere. Nghe nhiều lần nha. Vụ nghe quan trọng vì người Tây Tạng tin là sau khi mình chết mình có thể nghe người sống đọc bản hướng dẫn này cho mình trong 49 ngày. Nên mới có chuyện người tụng kinh lầm rầm trong khoảng thời gian này , giống GPS hướng dẫn chỉ đường cho mình đi vậy á. Ông tài tử này theo đạo Phật Tây tạng lâu năm nên giọng đọc hay lắm.

 Về lâu về dài.  Mình muốn dịch sang tiếng Việt nha. Theo kiểu của mình. Để dành đó. Tự mìng nghỉ nếu ai đọc kinh lầm rầm cho mình sau khi mình tắt thở mình muốn được nghe giọng của người Việt qua tiếng Việt nam thì mình nghỉ mình sẽ tỉnh táo tìm đường đi nhanh hơn. Nhể. Mà không được thì tiếng anh cũng chơi luôn vậy. Đã tới đây rồi thì không nên chảnh. Nhể.

Tại sao mình đọc cuốn sách này.

1. Như đã nói. Cuốn sách là cẩm nang cho người sống và người chết hướng về tâm linh và thức tỉnh linh hồn. Ai hay bị stress mà phải ngồi thiền liên tục như mình mà khó tập trung. Nên đọc. Tập trung tư tưởng là một chuyện khó làm thời nay khi mình có internet TV iphone trong tay hầm bà lằng mọi thứ. Đầu óc con người ta bị chi phối nhiều thứ quá. Thiền tập trung tư tưởng hướng về tâm linh là cách duy nhất để siêu thoát trong cõi sống và trong cõi chết. Nếu mình hiểu được ý nghĩa chuyển tải của cuốn sách này mỉnh sẽ biết cách thực hành tận dụng trong cuộc sống. Ngay bây giờ. Chứ không phải đợi tới lúc chết. Bất cứ ai cũng có thể sự dụng cuốn sách này làm cẩm nang hết nha. Ngay tức thì.

2. Có người tin chết là hết. Có người kêu chết xong đầu thai. Có người băn khoăn. Chết xong thì mình đi đâu. Người Tây Tạng giải thích. Chết là xong một giai đoạn và chuyển sang một giai đoạn mới. Con người ta sinh ra có nguồn có gốc thì chết đi cũng sẽ đi về một chốn khác chứ không có mất đi. Khoa học chứng minh vật chất không mất đi chỉ thay đổi từ cái này thành cái khác. Einstein nhà vật lý thiên tài cũng nói năng lương không mất đi chỉ di chuyễn từ chổ này sang chổ khác ( đại khái vậy á. Hahha hồi xưa học Lý ngu chít mịa mà giờ dẫn chứng mới ghê). Thì khi mình chết đi cũng có khả năng là " không hết" mà là sẽ thành một cái gì khác. Vụ này ai ưa nên nghiên cứu thêm về những kinh nghiệm chết đi sống lại Near Death Experience NDE. Những người chết đi rồi sống lại hầu hết không ai nói là minh đi tới một nơi không có chi mà luôn luôn kể lại là thấy một vùng ánh sáng và thấy cái này thấy cái kia nha.  Cuốn sách này tích tụ hàng mấy thế kỷ những kinh nghiệm NDE mà viết lại đây.

3. Quăng cục xương này ra nè. Tự cái ý này mà mình ngộ hết cả cuốn sách nha.

Ông Robert Thurman có dẫn một lời lý lẽ của Pascal ( Pascal nghe quen quen mà quên mất là ai. Sẽ add sau này). Ừa nếu mình chết là hết chuyện thì không có chi phải nói. Mà nếu mà khi mình chết mà mình sẽ phải trở thành một cái chi chi. Mình phải đi tới một nơi nào đó. Mà. Giờ mình không có chuẩn bị. Hoặc chuẩn bị không chu đáo. Không bỏ chút thời giờ nghiên cứu thực hành. Gòi sau này. Hối hận chít luôn sao. BAM! Mình đọc tới đó. Thức tỉnh luôn nha.

4. Lý do này tới đây quá dễ hiểu. Giống như mình mua bảo hiểm. Mình có khuynh hướng mua bảo hiểm y tế xe cộ nhà cửa ai đi làm thì còn bắt mua bảo hiểm nhân thọ. Tháng nào cũng đóng bảo hiểm. Ít ai để ý tới bảo hiểm linh hồn tâm linh sau khi chết. Nhể.

Cái bảo hiểm đầu tư tâm linh này theo mình nó quan trong nhất. Ngày nào cũng ngồi thiền cũng cố gắng làm điều tốt cũng là một cách bảo hiểm cho tâm linh hướng nội. Lúc chết là mình sẽ một mình. Có mua bảo hiểm nhân thọ chi chi cũng không giúp ích cho vấn đề tâm linh sau khi chết. Nếu mình hiểu và tập từ bây giờ, mình sẽ tự giải phóng cho mình những nỗi lo sợ chết nè. Lo là chết xong không biết mình sẽ như thế nào nè. Nếu mình có hiểu biết là sau khi chết thì mình sẽ vậy vậy vậy đó. Thì mình sẽ vững tâm sống đường hoàng thanh thản thoải mái hơn. Và vì vậy mà những thứ bi quan khác từ từ cũng bớt đi.

Lưu ý quan trọng. Mỗi lần đi Chùa cúng dường không có bảo đảm nha ahahha tự không thấy trong sách có nhắc tới vụ này nha.

5. Nôm na. Là. Giống như đi du lịch. Ai muốn đi du lịch thì hay coi internet coi sách chuẩn bi trước để khỏi bối rối.  Không phải ai cũng đi du lịch. Chứ mà. Ai rồi cũng sẽ chết. Mà lúc hồn lìa xác là lúc tâm linh mình bối rối hỗn độn nhất vì mình còn là ma mới chưa biết chi hết. Thì cuốn sách như cuốn tour guide hướng dẫn trước cho người ta khi đi tới một vùng đất mới. Bớt ngỡ ngàng. Vậy á.

6. Cái này mình liều mạng mình nghĩ nè. Đọc xong mà ngộ ra rồi á. Sẽ giúp rất nhiều trong chuyện từ bỏ ý định tự tử nha. Người trẻ trẻ thất vọng chán đời không có hướng đi trong cuộc sống rất nên đọc cuốn sách này. Phần này sẽ khai triển thêm sau này.

7. Cuốn sách giúp ích cho hospice social workers  những người làm công tác xã một hổ trợ cho người hấp hối người bịnh nan y gần chết biết cách mà nói chuyện động viên những người đó trong thời gian cuối đời.

Bài mở đầu vậy cũng hơi dài dài rồi.

Mình viết cho mình. Từ từ đại khái rồi sẽ chỉnh sửa lại cho đàng hoàng. Giờ đang đọc đang còn rất xúc động và bối rối. Có những lúc khóc luôn vì ngộ ra được nhiều chuyện.

Từng lời từng câu súc tích quá. Người trần mắt thịt như mình một câu một đoạn nhiều khi đọc lại bốn năm lần chép xuống giấy để suy nghỉ....

Từ từ mình sẽ giới thiệt từng phần của cuốn sách với mong ước sẽ dịch một bản tiếng việt cho mình.

Viết cho ông

Không có rảnh giờ này. Mà không viết cái này, mai mốt nó trôi tuột theo thời gian thì có mà khóc nhá Châu.

Dạo này công việc hơi bề bộn. Vì tôi nhận thêm một công việc làm vào cuối tuần. Oncall thôi. Cô bé làm chung với mình cô đang làm monitor ở một trung tâm cho người vô gia cư, ngay tại trung tâm du lịch nổi tiếng nhất của Seattle. Cô nói em làm mệt quá, nên chia ra cho tôi làm chung. Chẳng ai muốn liên tù tì làm cuối tuần. Nên hai đứa thay phiên nhau tuần này đứa này làm tuần sau đứa kia thế.

Trung tâm nằm lọt thỏm trong khu du lịch đông người qua kẻ lại. Có ai biết phía trong khu nhà kín đáo với cái ngõ sâu hun hút tận vào bên trong là chổ nương tựa vào ban ngày và cuối tuần cho hơn 150 người dân vô gia cư, từ 55 tuổi trở lên. Ngày thường, họ tới đó sinh hoạt , ăn sáng rồi ăn trưa từ 8 giờ sáng tới 4 giờ chiều. Thứ bảy chủ nhật từ 8 giờ sáng tới 1 giờ trưa. Công việc thứ bảy chủ nhật cũng nhẹ nhàng. Nói chung không có... làm chi hết. Vô đúng giờ về đúng giờ rồi... lãnh tiền thôi. Văn phòng có cái view nhìn ra biển thiệt là tuyệt vời. Bữa nào trời nắng. Đúng là cái view 5 sao cũng không bằng cái chổ tôi ngồi nha. Ban công dòm xuống người qua kẻ lại nhộn nhịp. Nước Mỹ đẹp lộng lẫy vì nó biết dấu hết cái nghèo, cái hèn và cái nhục của con người ta vào trong những trung tâm như thế này.

Cuối tuần chỉ có bốn người làm. Một người đầu bếp nấu ăn sáng rồi ăn trưa. Một mình ông đảm trách nấu cho hơn 150 (nhiều khi 200) người cuối tuần là một công việc quá sức tưởng tượng. Mà ông làm hết. Không cho ai phụ giúp chi hết. Món ăn nào cũng nóng sốt vừa ăn và rất healthy. Ông nấu ngon. Bà con khen là ông chu đáo. Và ông nấu ngon nhất từ trước tới giờ.

Một người rửa chén và một người janitor lo việc dọn dẹp sau khi trung tâm đóng cửa. Công việc của người monitor là make sure everything run smoothly, có chuyện gì thì kêu security dưới lầu khu du lịch và rồi viết report. Social worker viết report tối ngày. Một ngày tôi viết một cái dài thòng lòng là chuyện bình thường. Có bữa hai ba cái. Boring job nhưng không có không được. Ba người kia cũng là người vô gia cư hồi trước giờ trung tâm mướn làm theo một chương trình hổ trợ việc làm cho người homeless nên lúc nào cũng cần một người có "trained" xài từ chuyên môn và có background social work ở đó. Blha blah blah.

Chuyện dài dòng. Nói ra thì thế này đây.

Ông chắc 85 tuổi, hay đi tới trung tâm một mình. Rồi ngồi cái bàn cuối phòng chung với những người bạn Mỹ trắng của ông. Tay chân run lẩy bẩy. Cầm đồ ăn hay vung vải. Nhiều khi lên lấy thức ăn còn ho rủ rượi. Ông đầu bếp ghét lắm. Không cho R. xếp hàng tới lấy thức ăn mà nhờ tôi bưng tới bàn cho ông. " Không thì nó ho hết vô đồ ăn của tao".

Tôi hay bưng cho ông đầu tiên. Ông hay cám ơn. Hiền lành cười với tôi rồi ăn hết phần. Từ từ đứng lên, bận áo khoát, run lẩy bẩy đi ra khỏi trung tâm. Có lần , ông ăn xong. Khen món salad này ngon quá. Hỏi salad này là kêu bằng cái gì. Tôi lắc đầu. Không biết. Để tao hỏi ông bếp. Thôi, đừng hỏi. Tao sợ ông í lắm. Tôi hay băn khoăn. Lớn lụm khụm vậy rồi. Không có người caregiver, cứ một mình đi lên rồi đi xuống như vậy. Sợ ông té quá đi !

Hôm qua, tôi đi làm. Thấy trên bàn có một lẵng hoa thiệt to. Hỏi mần chi mà có. Ông bếp trả lời cộc lốc. Memorial Service for ông. What? Ông ấy chết tuần trước. Cái gì. Chết. Ông bếp thản nhiên. Ông  hơn 80 tuổi rồi.

Chết. Nhanh như một cái chớp mắt vậy ư. Tôi không tới trung tâm có hai tuần thôi mà.

Hai ba ông xúm quanh tôi. Mét về ông. Thế này nè.

Ông hồi xưa là captain ở Navy đó, hồi chiến tranh Việt Nam lận. Ông có lãnh tiền hưu chứ. Ông có nhà đàng hoàng. Có con có cái chăm lo. Không biết sao mà cứ chun vô đây. Ăn miễn phí. Giờ chết rồi, mất luôn khoản tiền hưu hàng tháng. Tiếc chảy nước miếng.

Nghe nè. Ông khác đế vô. Ông vô ngồi với "buddies" hồi chiến tranh Việt Nam của ông. Cựu chiến binh của Mỹ nhiều người dưới trướng của ông giờ homeless, trôi dạt tới Seattle kiếm ông. Ông không muốn bỏ rơi họ ở trong trung tâm một mình. Trung tâm thành cái "ship" của ông hơn bao nhiêu năm nay.

Tôi nghe rồi nghẹn hết cổ họng.

 Rồi ngồi tiếc hùi hụi cho tư thế của một người chỉ huy. Sống như một người lính/ đồng đội tình nghĩa  chịu nghèo, chịu hèn và chịu nhục với nhau cho tới phút cuối cùng. Có cái gì vĩ đại hơn cái đó không. Nước mắt người dưng không rơi mới là lạ.

Viết entry này để cắm một nén nhang cho ông.  Cúi đầu khâm phục một người. Thời buổi này. Chắc là hiếm lắm !

Hồng nhan thì bạc

Cô Hai kiêu sa đẹp như một đóa hoa hồng lộng lẫy. Hổng nhan thì bạc. Đúng thiệt đúng với cô Hai.

Ngày xưa cô lấy dượng Hai. Chuyện này bàn cãi cả một khoảng thời gian dài thườn thượt hết cả một đời người cũng không biết hư thật làm sao.

Cô Hai lấy chồng là một người làm uỷ viên trung ương Đảng, coi hết miệt chiến khu R Đồng Hới. Người đó tôi gọi là dượng Hai. Tôi có lần kể trong entry này đây. Chuyện qua chuyện lại như vầy. Rằng thì dượng Hai đã có một đời vợ với ba đứa con trước khi cưới cô Hai. Dượng Hai gởi ba đứa con ra Hà Nội học. Sau này cả ba người rất thân với Má tôi. Vì Má tôi mang tiếng là cô , nhưng chỉ lớn hơn anh con cả vài tuổi. Vợ trước của dượng Hai qua đời trong thời gian ba đứa con ra Hà Nội.

Câu chuyện trở nên trớ trêu cho cô Hai vì ba người con ở Hà Nội một mực kêu là vì dượng lấy cô Hai nên mẹ mới uất lên mà chết. Còn bên nhà nội tôi cứ một mực giải thích là vợ trước của dượng chết trước rồi tổ chức ( cứ lại phải tổ chức) mới gả ( lại gả) cô Hai cho dượng Hai.

Dượng bịnh chết cuối năm 1973 tại Hà Nội. Lúc đó cô Hai vẫn còn trong Sài Gòn. Hình cưới còn chưa thấy thì đã có hình tang. Tang chồng âm thầm vậy thôi chứ cũng không dám công khai lộ liễu. Giải phóng xong, cô Hai là vợ liệt sỉ, không chồng không con. Cô sống khơi khơi ôm cái hình dượng Hai tươi cười ngồi trên bàn thờ ở vậy cho tới khi cô mất năm ngoái. Tôi về 49 ngày Má tôi cũng là ngày mất của cô.

Cô Hai cũng là liệt sĩ nên có tiêu chuẩn làm đám ma ở nhà quàng Lê Quí Đôn. Tôi với thằng em trai tới viếng. Khu đất Lê Quí Đôn quận ba rộng mêng mông. Bữa đó chia làm hai bên. Tên cô Hai với hai chữ đồng chí thiệt bự băng rôn rầm rộ hết phân nữa khu nhà quàng. Tiếng nhạc nghiêm trang loại hàng khủng dành đám ma cho mấy ông lớn hoàng tráng đâu đó văng vẳng trên trần nhà. Nhưng tới gần cái hòm của cô Hai, thì ai kín đáo để một cái máy MP3 nho nhỏ tiếng tụng Kinh Phật. Tiếng nhạc kèn trầm buồn lồng lộng xen lẫn tiếng Kinh tụng gõ mõ đều đều dở dở ương ương một trò đùa như cuộc đời cô Hai.

Chỉ duy nhất một người đeo khăn tang lạy trả mà tôi cũng không biết là ai. Tôi và em tôi bước vô một gian phòng với rất nhiều người bên nhà Nội. Lâu thiệt là lâu tôi mới gặp lại. Lạ không lạ mà thân cũng không thân. Nạc mỡ xa xăm níu kéo lại với nhau bằng cái họ Huỳnh. Vài người chú anh em của Ba. Nhìn giống Ba như đúc. Nhà Nội ai cũng có cặp mắt nâu ướt át rất đẹp với hàng lông mày rậm. Càng nhìn thì tôi càng thảng thốt nhớ lại Ba tôi ngày xưa.

Chuyện ban đầu nhạt nước ốc cứ đậm và sinh động dần lên khi mọi người ngó nhau bàn về quá khứ. Ngày xưa. Chuyện ông Nội. Chuyện cô Hai. Chuyện Ba. Bà con thông báo với tôi là tôi là bà con với Huỳnh Phú Sổ, ông tổ của đạo Hoà Hảo. Thiệt không biết phải không. Nhưng ông đẹp trai, lại có tài và nổi tiếng và có một vai trò lịch sử quan trọng như vậy. Nhưng cứ nhận thêm một người họ hàng nữa cũng không mất mát gì. Hai ba tiếng hạt dưa đỏ nát cả mấy ngón tay mới biết Ba tôi có cái bằng huân chương kháng chiến chống Mỹ hạng nhất treo hoành tráng ở nhà chú Út. Mà tôi không biết. À, treo lên để khỏi bị ai tới làm khó dễ đó con. Thím Út giải thích.

Tôi gặp lại cô Hai sau 25 năm. Dù chỉ qua một tấm hình đám ma. Nhưng. Cô cười. Nhìn cô. Tôi xúc động ứa nước mắt. Nhìn tấm hình rạng rỡ lung linh đèn quyện trong nhang trong khói. Tôi nhớ Má nhớ Ba nhớ dượng Hai nhớ một thời mơ mộng cũ. Một thời cô đẹp kiêu sa làm đắm đuối lòng của dượng Hai. Cuộc đời tình duyên của cô chưa kịp có hạnh phúc thì phải hàng năm cứ nghĩa vụ làm đám giỗ cho chồng cho tới chết. Cô Hai không có con nhưng ba người con riêng của dượng kêu cô là Má Hai. Mấy người cháu cũng Má Hai. Má Má chơi chơi vậy thôi chứ cô Hai cô đơn lắm con à . Má tôi thường nói vậy á.

Cô Hai có tiêu chuẩn chôn ở nghĩa trang liệt sĩ. Nghĩa trang bây giờ cũng có hàng có cấp. Có khu quận nhất cho mấy ông thiệt lớn với những cái mộ to tổ bà nái đá hoa cương và mấy khu hẻm nho nhỏ mộ cũng nhỏ xây bằng xi măng cho mấy người vô danh mà có tiêu chuẩn như cô Hai. Cô Hai ở một khu không xa trung tâm lắm mà cũng không gần. Ai sao mình vậy. Đám ma cũng vài chục người, lặng lẽ mà rất chu đáo. Chôn cô xong. Quay qua quay lại một chốc thì mâm trái cây đã bị ai nhón lấy đi. Chỏng chơ vài cái dĩa giấy, mấy chén chè và vài cây nhang còn quá mới.

Đời phù du. Mấy dĩa trái cây cũng vô thường. Mộ lớn mộ nhỏ nhang đèn thơm mấy sáng mấy rồi cũng tắt. Cô Hai dượng Hai Ba Má tôi. Mọi uất ức , kể lể, giải thích, thật thật hư hư về ký ức của cô Hai bây giờ chỉ là một chuyện kể chấp vá trong lúc tôi nhớ lại. Tôi nhớ tôi thời lẫm chẫm ấu thơ trong veo và ngọt như một viên kẹo. Nhớ tôi trong vòng tay dịu dàng ngắn ngủi của cả Ba lẫn Má. Nhớ tôi trong cái tình yêu thương của dượng Hai.

Cô Hai sống một đời. Hồng nhan mà bạc. Tình nghĩa của tôi với cô đậm đà ràng buộc nhiều với những câu chuyện hư thật Má hay kể về ngày xưa. Dòng máu của những người muôn năm cũ. Giờ đang chảy trong huyết quản của tôi. Lâu lâu lại nhói lên. Làm tôi. Nhớ ngẩn ngơ. Cho một thời quá xa xăm đã thành trở huyền thoại.

Một entry không nên đọc

Nhang, 2011 (chì màu trên giấy 4A)

1. Bữa hổm ngồi nói với chồng. Mai mốt em chết, đừng đám ma. Đừng đem em vô funeral house. Nhất là không cho người ta "embalm" em nha anh. Anh chỉ việc đem xác em vô cái rừng nào đó, chất chục que củi, đốt cho mất tích. Là xong. Còn cái...social security của em. Hahah, tuỳ hỉ. Chồng trừng mắt. Are you kidding me? Xúi gì mà ngu vậy. Hay muốn cho anh chết theo em. Ở Mỹ đây, vợ mất tích, cái mối liên luỵ đầu tiên là thằng chồng. Cảnh sát lôi đầu thằng chồng ra trước. Hết vạ của em hành anh thì cũng là hay. Mà cảnh sát hành ngày hành đêm. Cũng nhiểu như em vậy. Tòn xúi bậy.

2. Death is a good thing. Learn how to die is learn how to live. Chết nhiều khi là một chuyện tốt lành. Học cách chết đi cũng là học cách sống (lại). Một câu nói của Dr West Cornell, một nhà triết gia thời hiện đại nổi tiếng đã ám ảnh tôi suốt một thời gian dài. Death is a good thing. Nghỉ đi nghỉ lại. Không dám đồng ý mà cũng không phản đối. Chỉ để dành duy tư vân vê (râu) cằm mỗi lần uống trà cafe rồi si nghỉ thôi.

4. Chết luôn là một đề tài bất diệt trong art. Cái chết đầy máu me của Chúa Jezus là một thí dụ.

Tất cả những đền đài uy nghi nhất, những công trình đồ sộ nhất chung qui cũng được xây dựng (như Kim Tự Tháp, mấy cái đền đài của người Maya hay như cái mả lớn nhất Việt Nam) với một mục đích duy nhất. Cho người chết với hy vọng được sống lại trong một thế giới khác. Ngày xưa, một bài tập art trong Berkeley với đề tài này. Tôi đã làm cái này. Cái chết của Ba tôi.

Ba tôi, 2004 ( vải, chỉ may lại với nhau)

Với toàn bộ tông màu dành cho đám ma. Nhiều đứa trong lớp còn trẻ trẻ rùng hết cả mình. Nhưng kể từ đó, tôi bắt đầu sưu tầm chất liệu xài trong đám ma (Việt) cho tác phẩm của mình.

Thuyền, 2008 ( vải xô, chỉ trắng, nhang, sơn trắng, đèn may lại với nhau trên nền studio ở Davis)

Nhang thơm, khói, ánh sáng, đèn, vải sô, các loại màu trắng, các màu đất trong đạo Phật và màu tím than. Và nhất là nước mắt. Có bao nhiêu nước mắt, tôi để dành rồi khâu hết vào tác phẩm của mình. Đám ma Việt xài màu trắng. Thanh và trao chuốt hơn đám ma người Phương Tây.

Một góc của Thuyền với hai cái ly sứ của Ehren được sử dụng như bát đưng nhang

Chơi tòn tông đen. Nặng về phần chết chóc. Người Việt xài màu trắng. Nặng về phần mất mát . nhưng cũng là màu trong lành nhất của cái chủ nghĩa không không trong đạo Phật. Chết là hết. Vô hình vô cảnh. Không cảm không buồn không khóc. Bình an vô sự. Là vũ trụ không gian của Niết Bàn.

Một góc của Thuyền với đèn và những tông màu trắng trên tường

Soul Catcher, 2008, mực tàu và sơn acrylic trên giấy 

3. Thời gian gần đây, ba mẹ của bạn bè vài người cũng theo Má tôi ra đi. Chóng quá. Trong lòng tôi đang từ từ bình yên sau việc Má tôi. Lâu lâu lại nhói lên khi đọc vài lời tin nhắn. Ba của bạn. Má của bạn. Số phone nè. Nhắn một lời chia buồn. Thì trong lòng lại bấn loạn. Tưởng tượng tâm thần ngỗn ngang của bạn mình trong những lúc này. Đụng vô. Thế nào mình hay bạn cũng có đứa khóc. Mà 70% là mình khóc trước cái đã. Death is a good thing. But loss is never a good thing. Or loss is something that so provocative, that makes us think about this impermanent world. Everything will eventually be gone. Simple and quiet. Just. Like the wind. So why we are so greedy and obsessed about money or material stuffs that would not matter after we die. ( Chết là một điều tốt lành. Nhưng sự mất mát thì không. Sự mất mát là một điều sổ sàng chấn động, khiến người ta nghĩ tới cuộc đời phù du ngắn ngủi. Mọi thứ cuối cùng cũng sẽ mất đi. Đơn giản và thiệt im lặng. Như một cơn gió thoảng qua. Vậy nên tại sao ta cứ phải tham lam sân si tiền bạc và vật chất, những thứ vô nghĩa lý sau khi con người ta chết đi.)

Trắng Một Màu (The White),2011, vải trắng, chỉ đen, trắng, nước mắt

( Hình Ngọc Lan chụp trong cuộc triễn lãm Cuộc Sống Tuần Hoàn, 2012 của VAALA, tựa Việt do VAALA đặt)

5. Chàng người yêu George Carlin của tôi có một cái phần hài stand up chỉ hai tháng cuối cùng trước khi chết. Ông nói về cái chết bằng cái giọng tưng tửng làm rung động những trận cưởi ha hả dưới khán đài. Những đề tài quen thuộc của George toàn là tự tử, tra tấn, giết người, human scarify ... Có lẽ không có ai qua mặt được Old Fuck (ông kêu ông là Old Fuck) trong việc đem cái chết và những trò tàn ác nhất của loài người ra cười và diễu một cách thông minh dí dỏm sâu sắc như vậy. Người như George, chắc trên đời chỉ có một.

Hàng loạt rất nhiều người sau này khi lên sân khấu diễn hài, thế nào cũng lấp ló đâu đó một vài hàng của George, nhất là Bill Mahler. Người ta nói Bill Mahler là một cái "very bad and sloppy version" của George. George Carlin chết trong một cơn đau tim. Không đám ma kèn trống không tribute viếng thăm chi chi hết. Theo đúng tinh thần của Old George ! (chắc cái số 1 cũng đâu đó ảnh hưởng từ Dear Old Fuck mà ra). Ông lặng lẽ ra đi. Vậy á. Bỏ lại với đời một lý lịch sống động nhộn nhạo ầm ầm vẫn còn làm mưa làm gió trong Youtube và trong lòng người ái mộ.

Mỗi lần coi clip hài của George, tôi cười chảy nước mắt, rồi vớ vẩn hỏi. Nếu ông còn sống tới ngày hôm nay, ông có đem Obama ra diễu không hà? Ông sẽ nói gì với cái finance crisis. He would say. I told you so ! Tất cả những điều ông nói. Tới ngày hôm nay vẫn còn sờ sờ như mới. Coi clip của ông. Như coi news update hàng ngày. Không khác. Chỉ thêm với những trận cười sặc sụa.

6. Trước khi bị xử tử, người tù thường được một bữa cơm ân huệ. Are you kidding me? Bây giờ tôi vẫn không tài nào hiểu được cái trò rất là "chó đẻ" này nha. Làm sao mà ăn được. Nuốt tới đâu cho vừa một bữa cơm như vậy? Tại sao không cho người ta ăn một bữa cơm như thế từ trước đi. Để người ta khỏi làm bậy , vào tù và được một "Last Super " trước khi chết.

Hay một phát súng ân huệ. Thank you very much! Nó bắn mình chưa kịp chết , còn ngắc ngoải nên nó gia ơn bố thí cho mình một phát đạn (ừa thì đạn tao cũng phải mua chứ bộ). Ân huệ ! Rất là chó đẻ cho cái chữ ân huệ nha.

7. Bài viết xúc động của Ngọc Lan về một bà bán báo chết vỏn vẹn năm sáu người đưa ma, một người con lủi thủi trong bộ đồ tang với tấm hình và bát nhang. Bà được thiêu trong một cái hòm/ hộp giấy. Lòng người viết rất tê tái. Nhưng tôi nghĩ khác. Chỉ vài người "matter" đi đưa ma cho mình là một điều không phải ai cũng được sau khi chết.

Nhiều khi. Người quen. Không đi không được. Không phúng điếu. Không được. Lần trước. Người ta bao thư mình rồi. Lần này. Như một cái giằn co mặc cả nhang khói của người sống cho người chết. Không nên. Cái lòng là chính. Thiêu trong một cái thùng giấy thay vì hòm gỗ. Đó là một điều cũng không nên buồn làm chi. Mọi thứ đốt đi. Thành tro thành tàn mà bay đi. Gỗ hay giấy. Chẳng nghĩa lý chi.

Tôi cũng đã bàn với chồng. Thùng giấy cho em thôi anh. Gỗ mần chi. Giản đơn cho bớt cái phần phức tạp của em trong lúc em còn sống. Lúc đám ma Má, có người gợi ý ban nhạc. Mấy đứa em và vài người bà con không đồng ý. Làm vậy là không đúng tinh thần Má lúc còn sống. Tôi rất dị ứng ò e kéo cù nhầy hay rầm rầm kèn Tây đồng phục sáng loá loá trong đám ma nha. Mua một cái vui rình rang kèn cựa với những lời khóc than (mướn) cho cả xóm hai ba ngày. Mần chi vậy không biết !

8. Lần đầu tiên tôi thấy một người chết là lúc đang học lớp bốn. Ở nhà một mình. Bạn lên rủ. Đi coi ...đám ma không. Con nít hiếu kỳ không dằn lại được. Khoá cửa lén đi coi. Bà đó con bị chết lúc trưa. Bà ôm con khóc quá trời. Một đám con nít loi choi như tôi lấp ló thò tay thò chân nhón đầu qua cái cửa hẹp để dòm cho được vào trong nhà tối thui. Mặc cho cái nắng Sài Gòn nhể nhại mồ hôi, đám người bu đỏ bu đen càng ngày càng đông dần lên. Con nít như tôi cứ luồn luồn nách người lớn để mong tới phiên. Coi. Thấy thấy. Hay tưởng là đã thấy người chết. Nói chung là nhốn nháo ghê lắm.

Coi một hồi. Có đứa hốt hoảng nhón chân chạy ù ra. Chết mẹ rồi tụi bay ơi. Nó bị ho lao mà chết. Chạy. Không thì lây ! Trời. Hoảng hồn. Cả đám xách dép chạy. Chẳng coi được gì. Nhưng sợ bị mắc bịnh. Rồi chết. Nên tôi hoảng hồn. Sợ ghê lắm nha.

Hôm đó tối lại cúp điện. Mưa rỉ rả ngoài cửa sổ . Tôi sợ lắm rồi. Mà lại không dám khai thiệt với Má cái tội bỏ nhà đi coi... đám ma. Trong ánh đèn đầu lập loè bốn mẹ con ăn cơm tối. Với mấy cái bóng chập chờn loạn choạng trên tường. Tôi càng hốt. Nên. Má nghi. Má hỏi. Khai ngay lập tức. Khai xong. Nhẹ hết cả người. Như thể cái vi trùng lao và cái sợ chết cũng theo lời tự thú mà bay đi mất ! (câu chuyện này giờ kể laị thấy na ná như chuyện này ở cái vụ chen lấn và nhốn nháo)

9. Embalming mà tôi nói tới trên cái số 1 là một chuyện mà tôi thấy ghê ghê. Thủ thuật rút máu và chất lỏng trong người đã chết, rồi bơm thuốc hoá học giữ xác vô. Rồi chưng người chết trong những cái " open casket " (quan tài mở nắp) ra trong đám ma. Mẹ chồng tôi đã phải qua cái chuyện đó. Lúc đó, một bầy lít nhít con không đứa nào biết gì về chuyện này. Cứ bù loa bù lóc giao hết cho nhà tang. Tới lúc gặp mẹ chồng sau vài ngày. Thân thể bà cứng như đá. Bà được trang điểm quá đẹp. Nhưng nhìn đau lòng thêm vì bà lạnh ngắt như một bức tượng .

Sau này tôi tìm hiểu, mới biết vụ embalm. Tôi không ưa ai rút máu trong người tôi ra nha. Chết sao thì cứ y vậy rồi cremate. Không thì lại. Giống như cái văn hoá Ma Cà Rồng mà dân Mỹ say mê một cách cuồng loạn. Thần thánh và lãng mạn hoá Vampire trong rất nhiều bộ film cũng như tiểu thuyết. Người lớn Ma Cà Rồng. Con nít cũng không tha.

Như tục người Việt Nam đơn giản dịu dàng quấn người chết trong những lớp khăn sô, tỉ mỉ trãi một lớp trà thơm lên trên là được rồi. Người ta thường nói. Người chết về với đất. Hồn bay lên trời. Người Tây Tạng có một tục lệ chôn người rất là thiên nhiên. Sky Burial. Họ đem người chết lên một chổ núi cao. Rồi để đó cho thân xác tự rữa ra, và để cho chim ăn. Con người chết. Hoà nhập lại với thiên nhiên. Tự động sống lại trong một thân xác khác. Không cần phải gìn giữ xác tốn kém xa hoa chi cho mắc công. Theo tôi, vậy là tiện nhất ! Là Phật nhất !

10. Con người mình hay có thói quen sợ những gì mà mình chưa gặp, chưa thấy, chỉ bị người này người kia hù. Như sợ God chẳng hạn. Chẳng ai biết hình thù God như thế nào. Nhưng nếu mày làm cái này cái kia, he will punish and send you to Hell. Mà thiệt là cũng chưa ai biết cái điạ ngục nó ra sao. Nhưng. Nghe xong là té đái trước cái đã. Vâng vâng dạ dạ.

Hay sợ vi trùng, siêu vi. Chẳng ai thấy. Ngoài mấy ông bà trong phòng lab. Nhưng sợ trước cái đã. Hand sanitizer, thuốc sát trùng và trăm loại kill germs khác nhau trên thị trường. Chỉ. Tổ làm giàu cho bọn.. Tư bản. Nhỉ. George Carlin nói. Tuị Mỹ nó sợ vi trùng vãi đến nỗi trước khi nó chích thuốc lethal (thuốc giết ngưởi) xử tù, nó phải sát trùng chổ chích bằng alcohol. Hahahha.

Rồi sợ...Ma. Chưa bao giờ thấy Ma. Mà sợ trước cái đã. Tôi hồi nhỏ cũng sợ ma. Giờ hết rồi. Chắc tại tôi làm nhiều đề tài vể ma, mà chưa bao giờ thấy ma, nên không sợ. Ma trong tranh của tôi hiền. Tôi không tin có God nhưng tin có ma. Vì ma nói nào ngay là linh hồn của mỗi người. Nên mới có chuyện làm đám ma cho người chết. Người còn sống thì thông báo là nhà tôi có đám tang. Ma là cái hồn bay lìa khỏi xác. Thì cần phải làm thủ tục cho chuyện tách rời đó. Chết rồi xác mất đi nhưng linh hồn không mất đi nha. Đâu đó thôi. Tự không muốn kiếm. Nếu có matter, người sống đi kiếm ma, không sớm thì chầy, chắc chắn sẽ ra.

Chồng kêu. Em chết, có về haunt (hù , nhát) anh không. Yes. Làm gì không. Anh muốn em sau này chết, nhắn cho anh trúng số. Thì sao lại không haunt anh được chứ. Death sometimes, is a good thing ! hehehe, làm ma đi hù người này người kia chơi mà không sợ bị chưỉ nha pà con !

p.s: tặc tặc tặc, đã bảo là không nên đọc rồi mà !

Nhảm

Hôm qua, lúc đi hoc về, con bé con tuyên bố. Con không bao giờ thích sống trong nhà trắng đâu. Tôi lạ lùng nhìn con. Hỏi tại sao. There was a guy that died in that house. Tôi hỏi. Ai. George Washington. À. Tôi nói. Mẹ cũng không muốn ở trong Nhà trắng làm chi. 90% of big bosses trong đó chết hết rồi. Giống như đùa.

Nhưng con bé nhà tôi rất nhạy cảm với khái niệm chết.Nó thấy mình đồng ý với nó. Thì yên tâm, rồi quay sang chơi với con chó con.

Chắc từ nhỏ con đã nhìn thấy bà nội mất trong bịnh viện. Nên nó hay ưu tư với việc sống, chết.Con bé viết trong tập làm văn nộp cô năm ngoái. Cô khóc. Đưa lại cho tôi. Con tả giây phút cuối mọi người tiễn bà . Là. Mọi người đều khóc. Ba ấn một cái nút (khởi động lò thiêu), cho bà nội bay về trời. Con bé viết là lúc đó nó còn nhỏ quá. Chỉ sợ.Chứ chưa hiểu. Giờ nó mới hiểu là bà nó chết. Là bà nội không còn ở với nó nữa.

Con bé rất hay hỏi tôi về cái chết. Kiểu như. Sao lúc chết, người ta nhắm mắt lại. Khó khăn lắm tôi mới kiếm được câu trả lời cho xuông sẽ.Vì. Người chết không muốn nhìn những người còn sống khóc và buồn. Nên họ nhắm mắt lại. Để họ được chết cho than thản. Tại sao người ta lại phải chết. Để cho người sống buồn làm chi. À. Vì có những lúc, muốn sống cũng không được. Cơ thể của người đó không cho phép người đó sống nữa. Thì phải đi thôi. Thế chừng nào cơ thể mình muốn mình chết. Lúc mình già cơ. Thiệt là già. Như cái cây xù xì nhăn nheo, trốc hết rể kìa.Con bé ôm xiết lấy tôi. Con không muốn mẹ già đâu. Mẹ đừng già nhé. Ừa, không già liền bây giờ đâu.

Rồi con nói tiếp sang chuyện Martin Luther King. Con nói là nó biết ông đó là ai. Thằng anh nó xen vô trả lời. He is a dead guy. Con bé nhìn anh, lườm một cái vì anh làm nó mất hứng. Rồi con bé làm cho một hơi kể tiểu sử của King, vanh vách như trong sách. Về Civil Right, về cái Segregation "separate but equal" quái gỡ của Jim Crow , rồi Bus boycott của người da den thời năm 60. Lằng nhằng như con vẹt một hồi, con kết luận. Martin bị ám sát vì xúi người da đen ...dành lộn mấy cái ghế đàng trước (front seats) trong xe bus với người da trắng. Nó hỏi tôi.

What is good about the front seat. This is not worth a life.

Tôi ngạc nhiên. Hả. What is good about the front seat any way? It is not worth your life.

Mỗi lúc bàn ra tán vào về khái niệm chết, con nó lại méo mó theo kiểu của nó. Làm mình suy nghĩ.

What is worth your life?

Hôm qua, trong face book , họa sĩ Bùi Thanh Phương post một loạt chân dung tự họa của cha mình là họa sĩ Bùi Xuân Phái. Hơn 50 cái chân dung tự họa đủ trường phái, phong cách, chất liệu. Tôi đoán. Những bức chân dung đó không lớn lắm. Be bé thôi. Nhưng hiển hiện một Bùi Xuân Phái lồng lộng bao trùm cả nền mỹ thuật việt nam. Coi tới đâu, tôi rùng mình tới đó. Cái cuối cùng. Trước khi ông qua đời.Thì ôi thôi. Ông họa hình ông bằng bút sắt, đơn giản chỉ vài nét. Kế bên chấm phá một câu. Nguy đến nơi. Đơn giản như một cái sởn gai óc . Đơn giản như một cái chết.Tôi nghĩ.Cái bức cuối cùng đó.Là . It is worth a life !

Từ xưa tới nay, trong những bảo tàng lớn, 90 % tác phẩm nghệ thuật trưng bày lộng lẫy trong đó là của người chết. Heheheh. Mỗi lần có lớp hội thảo, nhắc tới tên một họa sĩ nào đó. Ông thầy bà cô hỏi. Mày biết chi về họa sĩ đó. Nếu ai cũng im lặng vì không biết.Sẽ có đứa ma mãnh ré lên. He/she is dead. 90% họa sĩ chỉ nổi tiếng và bán được tranh sau khi đã chết.Vậy mà không còn biết chết cho sớm nữa hả. Tôi hay đùa với mình vậy á. What is worth your life?

Hôm qua, lại hôm qua. Nói chuyện với con bạn thân trên mạng. Tôi hỏi tết tây nó làm gì. Dẫn con tao đi 18 tầng đia ngục. Hahahha. Tôi cười văng hết nước miếng vô màn hình.Hết chỗ dẫn con đi rồi hả mày. Hết trò rồi sao hai vơ chồng mày trả tiền đi xuống đia ngục chơi? Chỗ đó không có nắng. Ủa, chứ tao tưởng vô tới địa ngục thì phải có lửa, bốc khói ùn ùn chứ. Nóng qua ai mà thèm vô coi, con ngu! Nó la tôi vậy đó.

Nhưng mách tiếp. Là.Con bé con của nó khóc ré lên vì kiếp quá . Ừa, ai mà thích đi 18 tầng địa ngục. Con bạn nói tiếp. Ba nó giữ nó ở ngoài. Chỉ có tao vô thôi. Đi cho biết. Sau này chết khỏi bỡ ngỡ. Đi hết 18 tầng địa ngục, sao tao thấy tội nào tao cũng có dính dính vô một chút hết.Tôi hỏi. Có thấy Diêm Vương không? Diêm Vương có đẹp trai không. Nó kêu. Mờ mờ tối tối, không thấy rõ. Mà ổng cũng bị rào lại rồi. Hahahha. Diêm Vương bị rào lại. Thì làm sao mà xử án đây.

Tôi nghĩ. .Ai già trẻ , giàu nghèo, đẹp xấu chi rồi cũng sẽ chết.Nên lúc sống , pà con nhiễm cái tật lại đem đia ngục và thiên đàng mà hù dọa hay thách đố nhau. Vẽ vời tưởng tượng cái nơi mà chẳng ai biết là cái chi chi. Nhưng cứ hù nhau cái đã.Mà phải trả tiền cho nhau để được hù ....một lần ( hay vài lần) cho biết. Thậm chí tới con nít như con bé con bạn tôi cũng tập tành cái thói hù dọa của người lớn rồi. Mẹ mà dữ quá, coi chừng Diêm Vương bóp cổ mẹ bây giờ.Hahaha.

Quái. Địa ngục thì tới 18 tầng, trùng trùng điệp điệp, chóng cả mặt. Mà thiên đàng thì chỉ có một cửa. Ngước lên nhìn mỏi cả cổ .Quái. Cơ hội xuống đia ngục sẽ nhiều hơn lên thiên đàng.Vậy sống đàng hoàng làm chi. Có biết sau này được lên thiên đàng không? What is worth your life?

Bữa đi New York triễn lãm, cả nhóm họa sĩ ngồi lại với nhau tán phét. Một bà trẻ trẻ hỏi. Tụi bay viết di chúc chưa? Chỉ có đúng một đứa gật đầu.Rồi. Cả bọn ngớ ra. Lắc đầu.Bà cười. Tụi bay là họa sĩ. Mà chưa viết di chúc. Là sao ? Bà xỉa xói vô mặt tôi. Mày. Mày có hai con.Mày là họa sĩ.Mà chưa viết di chúc. Quái. Unbelievable. Tôi nói. Tao sẽ viết. Mà. Unbelievable. Tới hôm nay cũng sáu tháng. Toàn blog liếc. Tôi cũng chưa thèm viết. Di chúc. What is worth your life? mà viết di chúc nhỉ.

Đã có bao giờ bạn tự hỏi mình như vậy chưa? what is good about your front seat? is it worth your life?