Cho đến khi tôi theo học một lớp về lịch sử Việt Nam tại đại học UC Berkeley. Ông thầy cho đọc rất nhiều sách với nhiều cách nhìn khác nhau. Từ đó, cách nhìn của tôi về lịch sử Việt Nam mới cân bằng lại. Trong tôi đã hình thành cách nhận định vấn đề không còn một chiều nữa, mà luôn nhìn ở nhiều chiều hướng khác nhau. Cho nên bây giờ có thấy lá cờ nào, đặt trong vị trí gì đi nữa, đối với tôi không thành vấn đề. Mỗi người đều có quyền tự do phát biểu ý kiến của họ, bằng cách thức riêng mà họ lựa chọn.
VW: Nhưng có những người thực sự cảm thấy bị xúc phạm khi xem tác phẩm Connection, cô nghĩ sao?
HTC: Đó không phải là điều tôi mong muốn, nhưng tôi không làm gì hơn được.
VW: Nhà văn Bùi Bảo Trúc có viết bài phê bình về tác phẩm của cô với những từ ngữ nặng nề, và nhiều người cho rằng bài viết đó đã bắt đầu làn sóng phản đối. Cô nghĩ sao về bài phê bình đó?
HTC: Có người bạn nghe được bài phê bình đó trên radio kể cho tôi nghe tôi bị chửi ra sao. Sau này tôi có đọc được bài viết đó. Ông ta viết bài chửi tôi như vậy, tôi không chấp, cũng không buồn gì. Là một người viết, không biết gì về tôi, mà ông đi chụp mũ, chửi bới tôi như vậy, làm sao có thể gọi là báo chí hai chiều được?
VW: Nhà văn Bùi Bích Hà, trong một cuộc phỏng vấn với xướng ngôn viên Hoàng Trọng Thụy trên đài VNCR, cũng có những nhận xét mà nhiều người cho là gượng ép và sai lệch, đặc biệt là khi bà nhầm lẫn tác phẩm theo lối sắp đặt của cô với một bức tranh vẽ tay, để rồi đặt những suy diễn của bà theo sự nhầm lẫn đó. Là tác giả, cô nghĩ sao?
HTC: Dù là có những nhận xét không chính xác, tôi vẫn cám ơn bà đã bỏ công tìm hiểu, phân tích tác phẩm của tôi. Tuy nhiên khi bà bảo rằng hãy chỉ bảo, hướng dẫn cho tôi làm thế nào cho đúng, thì xin lỗi, tôi không cần. Là một họa sĩ tôi có toàn quyền sáng tác những gì tôi muốn. Hơn nữa tôi đâu phải là một đứa con nít mà cần ai dạy bảo?
VW: Khi tác phẩm của cô đăng trên báo xuân Người Việt bị biểu tình phản đối, nhiều người đặt nghi vấn cô là du học sinh, hoặc cán bộ do phía Việt Nam đưa qua để hoạt động đánh phá người Việt hải ngoại. Thật sự thân thế của cô như thế nào?
HTC: Ông ngoại tôi là người theo Việt Minh chống Pháp. Má tôi là dân gốc Châu Đốc. Đến năm 1954, ông ngoại tôi gửi má tôi ra ngoài Bắc. Lúc ấy má tôi 15 tuổi. Má tôi theo học trường đại học mỹ thuật Hà Nội, tốt nghiệp khoa Lụa năm 1967. Ba tôi gốc Long Xuyên, là phóng viên quân đội. Tôi sinh ra ở ngoài Bắc. Ba má đưa tôi vô miền Nam tháng 6 năm 1975. Ba má tôi li dị năm 1980, tôi và hai đứa em ở với má.
VW: Cô sang Mỹ theo diện nào?
HTC: Năm 1994, tôi gặp chồng tôi, lúc ấy là một Việt kiều về thăm nhà sau 15 năm ở Mỹ. Năm 1997 chúng tôi làm đám cưới. Đến năm 1999 tôi đi sang Mỹ theo diện hôn nhân.
VW: Tác phẩm Connection được triển lãm lần đầu tiên trước công chúng vào năm 2006 dưới sự bảo trợ của chương trình HAAS của đại học UC Berkerley, chương trình HAAS là gì?
HTC: Đây là một chương trình tài trợ đặc biệt dành cho sinh viên năm cuối chương trình cử nhân của đại học UC Berkerley. Mỗi năm họ chỉ chọn ra 20 người từ tất cả các ngành trong cả trường để trao giải. Sinh viên phải nộp đề án nghiên cứu để được xét duyệt. Đề án nghiên cứu phải có tính độc đáo và chưa từng có trước đó, và sẽ phải được hoàn thành trong vòng một năm.
VW: Đề án cô nộp cho chương trình HAAS bao gồm những gì?
HTC: Tôi gửi một vài tác phẩm đã làm trong năm 2004, trong đó có cả tác phẩm Connection. Thoạt đầu đầu dự án của tôi là dùng những truyền thuyết, những hoa văn của Việt Nam để làm rõ sự khác biệt giữa văn hóa Việt Nam và văn hóa Trung Hoa.
VW: Cô được những gì khi dự án của cô được chương trình HAAS chấp nhận?
HTC: Giải thưởng bao gồm 12 ngàn đô, một chuyến đi Việt Nam để làm nghiên cứu, một cuộc triển lãm cá nhân, và sự quảng bá cho cuộc triển lãm đó.
VW: Chuyến đi Việt Nam đó ảnh hưởng đến các tác phẩm triển lãm như thế nào?
HTC: Tôi về Việt Nam, ra Hà Nội để được nhìn tận mắt trống đồng Việt Nam lần đầu tiên trong đời. Tôi bỏ thời gian ra tìm hiểu với khoảng 20 họa sĩ nữ nổi tiếng ở Việt Nam. Họ cho tôi biết trống đồng Việt Nam thật sự không phải là duy nhất Việt Nam mới có. Bảo tàng Trung Quốc ở Vân Nam có rất nhiều trống đồng mang những hình tượng, hoa văn giống như các trống đồng tìm được ở Việt Nam. Tôi rất thất vọng khi tìm được thêm một số tài liệu nghiên cứu xác minh cho điều đó. Tôi dự định chuyển hướng nghiên cứu sang truyền thuyết Âu Cơ - Lạc Long Quân như một cách để phân biệt sự khác nhau giữa văn hóa Việt Nam và Trung Hoa. Nhưng rồi tôi lại thấy ra sự phân chia, ly tán. Việt Nam bị đã phân chia từ khởi thủy, ngay từ trong truyền thuyết. Những phát hiện này làm tôi đau buồn vô cùng. Tôi quyết định sẽ làm cái gì đó trong các tác phẩm của tôi để hàn gắn lại quá khứ. Nếu như trong một nhà mà chúng ta còn chia cách, thì nói làm gì tới chuyện chống lại văn hóa Trung Hoa.
VW: Ý tưởng chính trong cuộc triển lãm đó là gì?
HTC: Để đề cao cái đẹp trong văn hóa Việt Nam thông qua các màu sắc và hoa văn truyền thống. Một nỗ lực để tìm hiểu về quá khứ, trân trọng hiện tại, và hy vọng về một tương lai tốt đẹp hơn cho Việt Nam.
VW: Trong thời gian nghiên cứu ở Việt Nam, cũng như thời gian sáng tác chuẩn bị cho cuộc triển lãm, có những góp ý, ảnh hưởng gì từ phía chính quyền Việt Nam?
HTC: Không có.
VW: Thực sự chính quyền Việt Nam có biết gì về cuộc triển lãm này không? Có những liên lạc, tiếp xúc nào từ phía chính quyền Việt Nam, hoặc từ lãnh sự quán Việt Nam tại Mỹ?
HTC: Không có. Chưa thấy có.
VW: Gia đình của cô ở Việt Nam có bị vấn đề gì với chính quyền vì cuộc triển lãm này?
HTC: Không có. Chưa có.
VW: Khi cuộc triển lãm xảy ra vào năm 2006, nhìn chung phản hồi của người xem như thế nào? Có xảy ra những vụ đe dọa hay phản đối không?
HTC: Người xem nói chung rất thích. Không hề có đe dọa hay phản đối gì.
VW: Có khán giả người Việt Nam không?
HTC: Có nhiều sinh viên và những khán giả gốc Việt đã đến xem.
VW: Được biết từ lúc đầu cô không dự định đưa tác phẩm Connection vào cuộc triển lãm, nhưng sao cuối cùng lại có đến ba chậu nước ngâm chân mang hình lá cờ Việt Nam Cộng Hòa trong cuộc triển lãm này?
HTC: Đúng là tôi không có dự tính đưa tác phẩm Connection vào cuộc triển lãm đó, nhưng vào những ngày cuối, một biến cố hết sức quan trọng đã xảy ra, khiến tôi đổi ý.
=====================
Đón xem những số tới:
- Tại sao cuối cùng họa sĩ Huỳnh Thủy Châu quyết định đưa tác phẩm Connection vào cuộc triển lãm tại UC Berkerley?
- Tại sao có sự khác biệt về hình dáng giữa những chậu nước trong cuộc triển lãm và chậu nước trong bức hình đăng trên báo Xuân Người Việt?
- Những chi tiết bên trong cuộc triển lãm tại UC Berkeley với sự bảo trợ của Chương Trình HAAS Scholars?
- Ý nghĩa đằng sau những tác phẩm sử dụng hình ảnh lá cờ đỏ sao vàng và cờ vàng ba sọc đỏ trong cuộc triển lãm.
- Tình mẹ con, tình cảm của họa sĩ và bà mẹ chồng ảnh hưởng ra sao đến tác phẩm?
- Ông thầy ở UC Berkerley, người đã khuyến khích họa sĩ tiếp tục hoàn thành tác phẩm Connection, nghĩ gì về cô học trò họa sĩ, nói gì về tác phẩm Connection, ý kiến gì về những phản đối đang diễn ra?
- Loạt tranh mới nhất của họa sĩ Huỳnh Thủy Châu với cảm hứng từ những cuộc biểu tình phản đối trong mấy tuần qua.
