Nói Chuyện Với Họa Sĩ Huỳnh Thủy Châu (IV)

Entry for February 27, 2008

Tôi muốn các thế hệ Việt Nam sau này không còn căm thù lẫn nhau

Vũ Hoàng Lân
LTS: Những bài phỏng vấn họa sĩ Huỳnh Thủy Châu đã đem lại cho độc giả nhiều thông tin của chính người trong cuộc. Cũng như mọi vấn đề, khi đưa lên mặt báo cho dư luận phán xét, ý kiến đồng tình ủng hộ không ít, mà ý kiến chỉ trích phản đối cũng nhiều. Cuối cùng đa số độc giả vẫn sẽ là người quyết định cho mọi cuộc tranh cãi.

Ở ngoài kia, "trận chiến" giữa những người biểu tình phản đối và báo Người Việt vẫn còn tiếp diễn, cường độ lúc mạnh lúc nhẹ, nhưng không hề có dấu hiệu chấm dứt một cách nhanh chóng và dễ dàng. Việt Weekly, vẫn xuyên suốt với chủ trương tạo diễn đàn cho mọi chính kiến, xin tiếp tục đăng tải kỳ 4 trong loạt bài phỏng vấn trực tiếp họa sĩ Huỳnh Thủy Châu. Chúng tôi trân trọng cảm ơn họa sĩ đã dành riêng cho Việt Weekly loạt bài phỏng vấn này, cũng như đã cung cấp những hình ảnh liên hệ.
VW: Trở lại tác phẩm "Two Flags" đã trưng bày trong cuộc triển lãm tại UC Berkerley, với những chi tiết từ lá cờ vàng ba sọc đỏ và lá cờ đỏ sao vàng được khâu dính vào nhau trên một tấm mền đắp khổ lớn, tác phẩm đó ra đời trong hoàn cảnh nào?

HTC: Đó là một bài sáng tác từ một lớp mỹ thuật khi tôi còn học ở UC Berkerley vào năm 2005. Lớp này có tên là "Art, Medicine and Disability", do giáo sư họa sĩ Katherine Sherwood hướng dẫn. Bản thân bà Katherine là một người bị khuyết tật, nên phương pháp giảng dạy của bà chú trọng vào việc dùng nghệ thuật như là một phương tiện trong quá trình điều trị và chữa lành các khuyết tật. Từ lớp học đó, tôi áp dụng khái niệm chữa lành trong tác phẩm của tôi như một cách thức để hàn gắn vết thương trong đời sống riêng của tôi trong quá khứ, cũng như vết thương quá khứ của người Việt Nam.
VW: Và tác phẩm này cũng dùng hình thức khâu vá quilting?
HTC: Tôi chọn hình phương thức khâu vá quilting, là một cách thức sáng tạo những cái mền đắp trong truyền thống Mỹ. Những cái mền này đắp lên, cho ta cảm giác ấm áp. Cái mền đắp cũng dễ làm liên tưởng đến những câu chuyện kể cho trẻ con trên giường ngủ, truyền đi từ thế hệ này sang thế hệ sau. Tôi muốn chuyển giao những truyền thống tốt đẹp của người Việt xuống cho thế hệ con cái tôi, với hy vọng rằng thế hệ tương lai sẽ chữa lành nỗi đau của dân tộc Việt Nam.
VW: Những ảnh hưởng nào đã tác động lên sự hình thành tác phẩm "Two Flags"?
HTC: Đúng ra có ba nguồn ảnh hưởng lớn đến tác phẩm này. Trước hết, như tôi mới nói, đó là ý tưởng dùng nghệ thuật tạo hình như một phương cách để chữa lành và hướng tới tương lai, mà tôi học được từ lớp học của họa sĩ Katherine Sherwood. Thứ hai là những gợi ý từ nghệ thuật tạo hình Gee Ben Quilt, một kiểu khâu vá những tấm mền của phụ nữ da đen vùng đồng quê Alabama. Những tấm mền kiểu Gee Ben này rất đặc biệt, không giống với loại quilting truyền thống của Mỹ thường dùng những miếng vải có hoa văn cổ điển. Những tấm mền Gee Ben Quilt rất đẹp với những hoa văn lạ và màu sắc rực rỡ. Những tấm mền đó không chỉ sử dụng để đắp cho ấm, mà còn là cả một câu chuyện về người sáng tạo ra chúng. Tôi rất thích ý tưởng dùng vải để tạo nên tác phẩm nghệ thuật.
VW: Còn một nguồn ảnh hưởng nữa?
HTC: Đó là từ những tác phẩm của họa sĩ người Mỹ Jasper Johns. Ông ta là một trong những họa sĩ lớn của nền hội họa hiện đại của nước Mỹ trong thập niên 50' và 60'. Jasper Johns rất nổi tiếng trong việc dùng hình ảnh lá cờ Hoa Kỳ trong các tác phẩm của ông. Khi ông đưa lá cờ vào trong tranh vẽ, lá cờ Hoa Kỳ không còn đơn thuần là lá cờ nữa, mà nó đã trở thành yếu tố nghệ thuật trong toàn bộ tác phẩm. Khi ba nguồn ảnh hưởng nói trên hòa vào trong tôi, tôi có cảm hứng muốn khâu hai lá cờ tuyệt đẹp đó lại với nhau. Tôi dùng kỷ thuật thêu kiểu Việt Nam đểu diễn tả ý nghĩa của mỗi lá cờ bằng Anh Ngữ, đồng thời cũng là cách để giữ những lớp vải của tấm mền chặt vào nhau, làm cho no dầy hơn, chắc hơn, ấm áp hơn. Đây là tác phẩm bằng cách khâu vá hoàn chỉnh đầu tiên tôi làm trong cuộc đời sáng tác, mất khoảng hai tháng trời.
VW: Ý tưởng chủ đạo của tác phẩm "Two Flags"?
HTC: Cũng như tác phẩm "Connection", tác phẩm "Two Flags" là một tác hợp khác cho hai vùng đất, hai thế giới khác nhau. Cũng như chính cuộc hôn nhân của tôi vậy. Thoạt đầu khi nghiền ngẫm về hai lá cờ này, tôi không biết làm cách nào để nối kết chúng lại với nhau. Tôi thử dùng những miếng băng vết thương bandage kết làm đường viền xung quanh tấm mền như một dấu hiệu tượng trưng cho những cố gắng đầu tiên cho một quá trình chữa lành.

Nhưng rồi bà giáo sư cố vấn cho tôi rằng những miếng băng sẽ không đủ mạnh để làm lành vết thương quá sâu rộng của người Việt Nam. Những miếng băng đó chỉ đủ che dấu vết thương trên bề mặt, và sẽ làm vết thương mưng mủ, lở loét thêm mà thôi. Bà đề nghị tôi dùng chỉ khâu để khâu lại vết thương đó. Những mũi kim khâu có thể làm đau đớn, nhưng nó sẽ chữa lành hẳn vết thương to lớn kia. Do đó, ý tưởng chính của tác phẩm "Two Flags" là ý tưởng chữa lành và những cố gắng để tiến về phía trước.
VW: Cô muốn nhắn gửi gì đến người xem Việt Nam qua tác phẩm này?
HTC: Tôi biết có những người, ở cả hai phía, sẽ không ưa thích nếu không muốn nói là căm ghét tác phẩm này. Đó cũng là lý do tại sao tôi tạo tác phẩm này dưới hình thức tấm mền để đắp, là thứ mà tôi có thể chuyển giao cho thế hệ sau, và họ sẽ tiếp tục quá trình chữa lành này, cho đến khi vết thương Việt Nam hoàn toàn lành lặn để người Việt Nam cùng đi về phía trước. Tôi muốn người xem trước hết thấy đây là một tác phẩm nghệ thuật, một viễn tượng đẹp đẽ, là niềm hy vọng của tôi vào một tương lai tốt đẹp hơn. Đây là tài sản duy nhất tôi có được để giao cho thế hệ kế tiếp. Hồi xưa còn nhỏ đi học, tôi đã bị nhồi nhét vào đầu đủ thứ hận thù. Thù đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai. Thù chế độ ngụy quân ngụy quyền. Bây giờ ở đây tôi thấy người ta dạy trẻ con căm thù chế độ cộng sản trong nước. Tôi chỉ muốn dạy con cái tôi biết yêu thương thôi. Tôi muốn các thế hệ Việt Nam sau này không còn căm thù lẫn nhau.
VW: Đây là một đề tài rất nhạy cảm và cấm kỵ kể cả trong cũng như ngoài nước, cô có những khó khăn gì về mặt tâm lý khi làm tác phẩm này không?
HTC: Cũng như hoàn cảnh tôi đã trải qua với tác phẩm "Connection", tôi cũng lo sợ và không muốn treo tác phẩm này lên, dù chỉ treo trong lớp để cho giáo sư chấm điểm. Bà giáo của tôi không hiểu tại sao tôi làm như vậy. Tôi nói tôi sợ bị trộm mất. Bà nói trong trường trong lớp mà mất cái gì. Bà giận tôi cả tuần lễ. Sau cùng tôi thú nhận với bà là tôi sợ bị người ta phản đối, từ cả hai phía. Bà giáo nói với tôi một câu gần y như ông thầy của tôi hồi năm trước nói, ở đây là Berkerley, tôi có thể có thể làm bất cứ điều gì tôi muốn. Đó là lời khuyên của những người cả đời sống trong không khí tự do. Bà còn nói thêm rằng tôi đã làm được một việc thật tốt đẹp, rằng ý tưởng của tôi là để chữa lành vết thương đau đớn của người khác, bà không tin là người ta có thể phản đối hay căm thù một ý tưởng tốt đẹp như vậy. Nghe bà nói, tôi cảm thấy thật hãnh diện và quyết định treo tác phẩm này lên. Tôi nhận được rất nhiều ý kiến khen ngợi và ủng hộ. Tác phẩm "Two Flags" này, cùng với một số tác phẩm khác, đã giúp tôi thắng được phần thưởng của chương trình HAAS vào năm 2006.
VW: Với thực tế là cả bên trong lẫn bên ngoài vẫn không chấp nhận lá cờ của phía bên kia, cô có gặp nguy hiểm gì, hoặc có nghĩ tới những nguy hiểm có thể đến từ một phía hoặc cả hai phía?
HTC: Cho đến lúc này, tôi chỉ thấy có rất nhiều chỉ trích, chửi bới từ những người phản đối ở đây qua tác phẩm "Connection". Tôi chưa thấy bị nguy hại gì từ phía bên trong Việt Nam qua tác phẩm "Two Flags".
VW: Những bức tranh sơn dầu cô đang vẽ, ngay trong hoàn cảnh những cuộc biểu tình phản đối còn đang xảy ra chưa chấm dứt, những tranh đó mang ý nghĩa gì?
HTC: Loạt tranh tôi đang vẽ hiện nay như một cách để tôi diễn tả cảm giác của tôi về những sự phản đối đang xảy ra. Những ngày gần đây dù muốn dù không tôi vẫn phải sống với quá nhiều dư luận từ các phương tiện truyền thông như báo chí, tivi, radio, những nguồn tin trên mạng, và những diễn đàn blog liên quan đến vấn đề này.

Tự nhiên tôi lại được nhiều người biết đến. Nhiều người Việt có cùng ý tưởng về việc nối kết, hàn gắn, cũng như về tự do ngôn luận, đã liên lạc với tôi. Tôi có thêm nhiều người bạn hơn bao giờ hết. Loạt tranh này như một cách đáp lại một cách ngẫu hứng với tất cả những gì đang xảy ra cho tôi. Bây giờ tôi tự tin hơn để trải lòng ra mà không còn sợ bị phản đối nữa. Vượt qua được cảm giác sợ hãi đó thật là tuyệt vời và đáng ngạc nhiên. Loạt tranh ngẫu hứng đó đánh dấu một bước ngoặc quan trọng trong cuộc đời nghệ thuật của tôi, như một dấu hiệu cho thấy tôi đã "trưởng thành" trong suy nghĩ. Tôi rất hãnh diện vì điều đó. Bức tranh lớn là cảm xúc của tôi đối với danh họa Jasper Johns. Nó nhìn giống như một bức tranh của ông ta. Tôi biết ơn về sự ảnh hưởng của ông. Nhờ những bức tranh vẽ lá cờ của ông, tôi mới nghĩ đến hai lá cờ Việt Nam như những yếu tố của tạo hình, của tranh vẽ. Bức tranh đó dành cho ông ta. Còn bức tranh nhỏ chưa hoàn thành, là cho chính tôi. Tôi gọi nó là "Open it up". Tôi vẽ những cái thùng giấy. Trong bức tranh này tất cả các thùng giấy đều mở toang, như cảm giác thả lỏng thật nhẹ nhàng tôi cảm nhận hiện nay. Tôi không cần phải cất dấu, đè nén những suy nghĩ của tôi nữa. Nếu tôi chia sẽ điều này được với mọi người qua các tác phẩm của tôi thì hay biết mấy.
VW: Trong khu vực đoàn biểu tình thắp nến vào tối thứ bảy vừa qua trước tòa soạn báo Người Việt, có hai chậu ngâm chân với hình ảnh lá cờ đỏ sao vàng và hình ảnh những người bị đoàn biểu tình phản đối, trong đó có hình ảnh Hồ Chí Minh, hình ảnh các nhân viên báo Người Việt, có cả hình của cô và bà mẹ chồng quá cố của cô, cô nghĩ sao về sự trình bày đó? Chuyện đó có tạo cho cô tâm lý lo sợ hay cảm giác bị xúc phạm không?
HTC: Tôi cho đó là một hình thức nghệ thuật. Họ làm ra tác phẩm nghệ thuật để đối lại với tác phẩm của tôi. Đối với một họa sĩ, đó là một cảm giác rất tuyệt. Tôi rất thích. Nhưng tôi cũng nghĩ tới khía cạnh bản quyền nữa. Tác phẩm của tôi là bản chính. Nếu "nhà họa sĩ" kia muốn xài ý tưởng của tôi để làm tác phẩm của họ, họ phải liên lạc xin phép tôi trước chứ, đúng không?

VW: Hiện nay tác phẩm "Connection" được trưng bày, tồn trữ ở đâu?

HTC: Từ khi xảy ra những cuộc biểu tình phản đối, tôi đem cất cả bốn cái chậu vào một chổ an toàn rồi.
VW: Những cuộc biểu tình phản đối có tạo nên những thay đổi gì trong việc sáng tác của cô hiện nay không?
HTC: Có. Trước mắt là chủ đề triển lãm tốt nghiệp cho chương trình cao học của tôi vào tháng Sáu tới đây đã hoàn toàn thay đổi. Tôi đã chuẩn bị gần như xong cho chủ đề vinh danh những thuyền nhân Việt Nam, bây giờ tôi quyết định chuyển sang chủ đề khác. Tôi đã trình bày với các vị giáo sư trong khoa...
Đón xem những số tới:
- Những vụ việc biểu tình phản đối ảnh hưởng ra sao đến sáng tác của họa sĩ Huỳnh Thủy Châu?
- Dự án cho tác phẩm sắp đặt "Vinh Danh Thuyền Nhân Việt Nam" đã được dự tính ra sao?
- Đề tài triển lãm tốt nghiệp cao học đã được thay đổi từ "Vinh Danh Thuyền Nhân Việt Nam" sang chủ đề gì?
- Làm thế nào tấm hình với chậu nước ngâm chân của họa sĩ Huỳnh Thủy Châu xuất hiện trên giai phẩm xuân báo Người Việt?
- Trần Thủy Châu hay Huỳnh Thủy Châu? Cùng là một người hay hai người khác nhau?
- Họa sĩ Huỳnh Thủy Châu muốn nói gì với những người phản đối tác phẩm của cô?
- Ông thầy ở UC Berkerley, người đã khuyến khích họa sĩ tiếp tục hoàn thành tác phẩm Connection, nghĩ gì về cô học trò họa sĩ, nói gì về tác phẩm Connection, ý kiến gì về những phản đối đang diễn ra?