Sài Gòn Slum City, 2007 (II)

Entry for February 24, 2009

Nói là làm. Tôi kiếm đươc mấy tấm bìa cứng có sẵn trong studio, hot glue , cắt cắt ráp ráp. Dán ngay mấy cái mô hình đồ chơi bé bé lên tường. Giống như ngày xưa tôi xây nhà đồ hàng với hai đứa em và con hàng xóm.




dep phức cái bàn sang môt bên, don chổ " xây" thêm nhà.

Chất liêu bìa cứng thật hấp dẫn. Chẳng tốn tiền. Nhe. Mà cũng chẵng phải đi kiếm đâu xa. sáng nào tôi cũng lăn ngup trong cái thung rac bư trước studio, kiếm thùng giấy. Sau này, tui trong nhóm biết . Nên hể có thùng giấy. Thì" cứ đem lên drop off ở studio của con Châu". Chỉ cần một con dao thât bén, thì bao nhiêu thùng cũng xong.

Tôi bắt đầu xây nhà lên cao. Có lẽ vì luôn nhớ nhà mình ở chung cư. Cái thang cao nhứt trong studio bi tôi "ăn cắp". Tôi xài cái thang cho tới khi làm xong project .
Cầu thang. Nhớ nhà . Tôi cắt và dán cầu thang , lằng ngoằn lắt léo như cầu thang lên nhà tôi ở Cao Thắng. Dài, lòng thòng, và tối thui. Ban lên nhà. Đứa nào cũng kêu. Sơ ma.

Có bữa, tôi dành cả tám tiếng làm viêc chỉ để cắt bâc thang. Bao nhiêu bâc thang cho đủ 20 năm lên và xuống cầu thang. Má binh. không leo lầu đươc. Má lết lên và lết xuống bao nhiêu lần cái cầu thang đó để sống với tui tôi. Cứ nghĩ, thì cắt và dán bao nhiêu bâc thang cũng không vừa.

Mỗi lần nhìn từ trên nhà xuống. Lai thấy cảnh này đây. Mỗi lần lễ lat, tết nhất. Màu cờ rưc đỏ, vàng cháy cả góc phố. Đep rưng cả nước mắt. Nhỏ ban than. Tới ngày mà mày không treo cờ. Công an và tổ trưởng khu phố nhắc nhở đó con. Chứ ai rảnh mà nhớ đi treo cờ. Tôi cứ hồn nhiên. Im lăng không nói gì. Nhưng thầm cảm ơn ông khu phố nào đó. Nên tới bây giờ. Tim tôi cứ rưc lên hai cái màu vàng đỏ ấy. Xấu tốt thế nào. Không cần biết. Chỉ biết là đep.

Giống y chang như cái ngày xưa đưng trên lầu nhìn xuống. Nhớ cái ngày xưa tôi và mấy đứa cứ len lén xả rác xuống đồn công an bên canh. Rồi nín thở nghe mấy ông chửi đổng lên. Dm, tao mà bắt đươc đứa nào. Thì chết cả đám. Tết đến. mấy ông làm heo, chia thit. heo et et điếc cả tai. Sau này. Mấy ông cho mướn lò bánh mỳ. Thơm nức cả mũi mỗi buỗi chiều. Tôi đưa tiền kêu Mưa xuống mua một ổ nóng hổi, 1000 vnd, ăn với nước tương xắn ớt. Nam và Má ưa ăn với sữa Ông Tho hơn. Mua hoài, thằng bán bánh mì kết Mưa, mỗi lần Mưa mua, nó tăng thêm một ổ nữa.

Tới lúc này, hình như tôi cũng rôn ràng với bìa cát tông cũng đươc hai ba tháng. Màu vàng và đỏ cũng không còn đơn giản là màu cờ nữa. Mà biến thành hai màu chủ đao để tôi dùng đối thoai với quá khứ, với chính mình. Tôi bắt đầu phiêu lưu ra khỏi ngôi nhà o Cao thắng.Tôi băng qua cái cầu này, dep hết bên kia tường trong studio, đễ thêm chổ cho việc cắt và dán bìa giấy lên tường.

Tôi nhớ mấy căn nhà trong hẽm trên đường Võ văn Tần. Ngày nào tôi cũng đap xe sang đó rủ ban đi hoc. Nó chờ tôi tới. Rồi mới thay đồ. Có bữa ghét, không thèm tới. Thì nó nghỉ hoc. Rồi hôm sau đổ thừa tai tôi không tới rủ. hẽm lup xup, nên bà con chí chóe tối ngày. Lup xup. Nhà ban tôi. Tối như hũ nút. Tám người chen nhau sống trong mấy chuc m2. lần đầu tiên tôi leo lên sàn nhà nó. Thăc mắc. Làm sao mà nó thở đươc nhỉ.

Nhà ban lai nhìn qua cầu tiêu của một thằng ban khác. Nó lén chỉ qua bên kia. Nói rằng nó biết lúc nào thằng kia đi cầu tỏm nữa kìa. Tôi bip mũi. há hong cười. Sau này, hai nhà có tiền, xây bít sư riêng tư của nhau . Hết vui .

Lúc này, tôi không cắt mà xé giấy bìa. Tôi bỏ cả tuần , xé giấy , rồi dán lên tường. Thở không kip. Vì moi thứ trong quá khứ bây giờ cứ thay nhau hiên về. Tôi cứ thế làm. Mà vẫn không kip. Không kip với chính mình .

Làm tới đây. Bỗng nhớ cầu Trương Minh Giản. Ngày nào lái xe qua đó. Nín thở vì mùi cầu. Mà không nhớ đươc dưới cầu là gì. Tôi nhờ Nam. Chup hình giùm tao dưới chân cầu. Thằng em khùng xách máy đi chup hình cho ba chi khùng. Rồi gửi qua. Tôi sững sờ. Đep.

Hình như ở Viêt Nam bây giờ mọi cái đều thay đổi. Trừ những xóm nhà ổ chuôt như thế này. nên tôi thấy quen. Nên nhìn thấy đep chăng.

Nhà ổ chuôt xây dưng không qui hoach. Nhu cầu che mưa trú nắng tới đâu, thì kiếm tôn kiếm giấy bìa chen chắn tới đó. Giống y chang tình cảnh của tôi trong studio . Nhớ tới đâu thì cắt dán tới đó. Không thể làm hơn. chổ nào không nhớ. Tôi đành kiêm tốn, hậm hưc bỏ trống. Hy vong , có lúc nhớ, thì sẽ quay lai, gia cố thêm chi tiết.

Tội bắt đầu dùng màu vàng đổ lêng láng trên sàn nhà. Chưa bao giờ ở trong nhà ổ chuôt. Bây giờ, tư xây cho mình không phải là một căn nhà, mà cả xóm ổ chuột. tư dưng nhớ Má và một anh hoc trò của má. Anh lấy vơ. trong một xóm ổ chuôt. Anh nhờ Má đai diện đàn trai. Má tới nhà cô dâu. Rồi kể. Sàn nhà nhìn xuống sông. Lổ chổ là nước. Con nít chòm chọc nhìn lên coi cô dâu chú rễ , trên những chiếc thuyền chòng chành cắm nhà phía dưới. Cả buổi lể. Má cứ lo anh hoc trò lỡ tay làm xẩy chiếc nhẫn cưới xuống nước. Mà lúc đó, anh cũng chỉ có đủ tiền mua cái nhẫn mõng tanh đó cưới vợ thôi. Vây mà sau này giàu lên. Bỏ vơ. Đi theo người khác. Giá cứ ổ chuột, chắc không đến nỗi.

Có lẽ , giây phúp tôi tưới sơn xuống nền gach, là một trong những giây phút hanh phúc , thỏa mãn cái nỗi nhớ, thỏa lòng cái tìm kiếm hình xưa nơi chốn cũ. Sến. Nhưng thỏa lòng lắm.

mùi sơn mới, long lánh ánh lên cái nét vàng rưc như vẽ, phản chiếu những mãnh giấy bìa mong manh. Tôi tự mình chứng kiến cái giây phút đó. Rang rỡ. Thấy mình như đang về nhà. Sau này, sơn khô lai, hết óng ánh. Bớt dào dạt hết nữa phần rồi.
Thì tôi vẫn cứ viêc nhớ cái giây phút lãng man thủ thỉ với màu sơn vàng. để rùng mình chơi vây đó.

Lúc này, có người vô studio, hỏi tôi vì sao tôi dùng giấy bìa. Ừa, cái loai giấy cho không biếu không đó. Biết bao là kỷ niêm. Mùi giấy rẻ tiền đó. Làm sao tôi quên đươc. Tôi không xé giấy, xé thùng nữa. Mà xài luôn cả thùng, hôp. Xếp chồng lên nhau, rồi cứ thế dán lên bao nhiêu làm ban công, cửa sổ. Lẩm bẩm rỉ rả bao nhiêu chuyên về bìa giấy cát tông.

Xé thùng làm bìa sách, làm sân khấu múa rối, búp bê giấy, làm lồng đèn những mùa trung thu. Tay con nít, cắt bìa giấy bằng cây kéo cùn, đỏ cả tay mà vẩn cứ làm trước căp mắt háo hức của hai em. Rồi xé thùng chụm thay củi nấu cho đươc bữa cơm chiều. Dùng giấy bìa quat lửa lên. ba chi em ngồi nhìn ánh lửa lách tách rồi cười. Hay cuốn giấy bìa lai, chổng đít lên thổi cho tàn tro bay tung tít.Khói cứ um cả lầu.
Rồi .
Có ngày phát hiện ra trong cai cặp táp đi hoc bi rách một miếng giả da, lôi ra bên trong là một đống giấy cứng. Hình như lúc đó, cái gì cũng đươc độn bằng giấy cứng cho nó cứng! Cặp táp, ví xách, hôp viết.Tất tần tật.Hừ, dép da. Mang mòn cả cả đế thì lòi ra cả một đống giấy bìa cứng,phía trong cùng hết bí mật nằm im một thanh sắt rỉ nát . Nón vải cũng vậy. Mang đi đươc một tuần. trời mưa.Nón ra màu cả trong lẫn ngoài .Rủ chèm bep xuống cũng như nước mưa . Khóc. Đem ra mắc thường ông bán nón.Ông điềm nhiêm tăc tăc lưỡi.Nón đôi trời nắng, ai biểu đội trời mưa làm chi cho hư.Khuôn măt làm bộ tội tình.Tui cũng nghèo. Tiền đâu mà thường nón cho cô.Rồi. Hết chuyện.

Thêm nữa .
Thùng quà thơm phức từ Mỹ. Tôi chẳng bao giờ có ai gởi thùng về. Tôi nhìn hàng xóm, nhìn câu mơ Năm tôi xé thùng. Cái thùng rách bươm từ sân bay rồi. Mà lúc về, moi người vẫn còn hồi hôp xé thùng. Cái mùi Mỹ thơm một cách quyến rũ, làm bao nhiêu người không có thùng phải ghen chảy nước mũi. Tôi cứ ước là nhà mình cũng có ai gởi cho một thùng như thế. Xem trong đó có gì mà thơm vây?
Mấy cái thùng như vậy. Sau này tôi phát hiên ra . Đã cưu mang biết bao người việt nam sau 75.
Thùng giấy, bìa giấy ngày xưa đã mềm mai lót gót chân tuổi thơ dai, là ban đồng hành trong từng trò chơi con nít, nuôi dưỡng những ước mơ nông nỗi, xa lạ. Thì bây giờ, có cớ chi mà tôi không đi lươm lai những cái thùng khi xưa về để xây lai ngôi nhà trong hoài miên?

Toàn cảnh. Sau hơn sáu tháng nè. Tôi phải dep hết đồ ra ngoài studio, để có chổ làm tiếp.

Tư nhiên, tôi muốn trở về cái căn hô nhỏ bé của mình một lần nữa. Cầu thang dốc. những ngày không có nước, tôi xách nước lên nhà. Trơn. Tôi té xụi cả đít. Những hai ba lần.

Nhưng căn hô nhà tôi. Mỗi sáng. Nắng cháy vàng cả nhà. Roi thấu vô tân cửa nhà bếp. Hong khô quần áo, mùng mền, cái chiếu khai mùi của Mưa. Cái nắng đó ngày qua ngày sấy khô chanh muối, cơm cháy, các loai mứt, củ kiệu, củ hành. Loai nắng nóng có tác dung giúp má tôi khỏe lai sau cơn binh chết người. Loai nắng vương giả mà khu nhà lup xup của ban tôi không hề có đươc. Chỉ vậy thôi. Cái màu vàng nóng ấm ấy đươc tôi cẩn thân xếp vào tim. Đem cả qua đây nè.

Từ dưới đất, ngóng cổ lên nhà goi thằng Nam hay con Mưa . Gào rát tai cả xóm. Mưa! Cả xóm luống cuống cứ nhào ra cửa sổ. Tưởng trời mưa. Để rút quần áo phơi ngoài cửa sổ vô. Hú hồn.Chỉ con ranh kêu em nó. Mà om xòm lên. Tên gì mà kỳ cuc. Thủy Mưa! Đã thủy mà còn mưa. Trả trách nhà mày dột quanh năm suốt tháng!

hì, xếp hàng mua thit nè. Hay mua gao. Hay mua dầu hôi. cái gì cũng xếp hàng nè.

Ngày chất vấn hết năm nhứt. Tôi dep hết đồ ra ngoài. 12 người trong khoa vô studio xem tôi làm cái giống gì cả năm nay.
Tôi cẩn thân chép lai câu chuyên trên bằng tiếng Anh. Rồi . Thao thao xì xồ hùng biện. Ông Dave nghe xong. " Can you shut the hell up. I just passed you. But please, do not tell me your own story. let me see. Let me feel. Your art is beautiful enough already. let me see and tell my OWN story.
just shut it,ok? ".

Ok, tôi đồng ý vơi Dave. Let art speaks for itself, then. when I done with my art, let it be.
Im cho tới hôm nay luôn đó.
Chỉ tai vì Slumdog . mà nhớ tới chuyện này.
Sau sáu tháng xà quần với cái project mà sau này tôi kêu là Sài Gòn Slum City, 2007, tôi nghiêm ra nhiều thứ. Cái thứ bìa giấy kia cũng day tôi khôn ra nhiều thứ. Dùng giấy xây nhà là một điều tam thời, cấp bách cho những nhu cầu bất thình lình. Lúc hết nhu cầu rồi, thì thôi. Có lẽ giấy bìa đã giúp tôi nghiêm ra cái điều cỏn con đó. Tới lúc tôi sẵn sàng "let go"cái tình năng nề nhớ nhung quá khứ, để có thể "move on" làm những chuyên khác.
Làm xong, cũng là lúc tôi có thể dep bỏ. Clean up .

Tam thời kết thúc cuôc phiêu lưu trong lòng mình.
Tôi dep. không buồn, không tiếc nữa. Mà nhớ về Việt Nam với căp mắt sáng hơn. Vì tôi biết. Khi nào tôi nhớ nhà cái kiểu đỏng đảnh của tôi. Tôi sẽ biết cách giải quyết cái nhớ đó theo kiểu thất thường của tôi. Cho tôi.
Trải nghiệm lần đó. Vô giá. Ấn tương trong lòng. Manh mẽ. Cho tôi thêm cái tư tin dấn thân vào những trải nghiêm nghệ thuât mới. Đường làm nghệ thuât của mỗi người rất khác nhau . Nên hoa sĩ thường phải đi một mình. Cô đơn. Mỗi lần làm xong một project, lai thấy cô đơn hơn.Nhưng bù lai, thấy mình già hơn. Tàn nhang và nhăn nheo hơn. Nên tư nhiên thấy mình khôn lõi hơn. ít nhất là trong lòng mình. Hey. để sau này vỗ đùi rung chân mà day hoc trò. Khệnh khạng theo kiểu. Hồi trước tao cũng đã, đã và đã.Thì bây giờ, tui bay cũng nên phải , phải và phải.